"کانون یابی حریق"

"کانون یابی حریق"
در عصر ما که پیشرفت علم و صنعت و یا به عبارت دیگر تکنولوژي و توسعه فنون مختلف ،محیط زندگی بشر را به کل دگرگون ساخته وبه مراتب خطرناك تر از گذشته نموده است در هر گوشه وکنار حریق و حادثه اي در کمین سلامتی ماست و از طرفی متأسفانه هر چه تمدن به پیش می رود هم بر شدت و تعداد حوادث افزوده می شود وهم بر تنوع آنها .لذا جهت حفظ و حراست از جان و مال افراد هر جامعه ایی نیاز به تدابیر پیشگیري از وقوع حریق و حوادث بیشتر از پیش احساس می گردد و یکی از اصلی ترین راههاي دسترس به این مهم شناخت عوامل و علل وقوع حریق و حوادث و جلوگیري از وقوع آن است .
کانون حریق : کانون حریق منطقه اي است که حریق از آنجا شروع و گسترش یافته است .فاکتور هایی که بمنظور کشف کانون باید در نظر داشت را ابتدا بصورت فهرست و سپس به شرح وبسط هر کدام جداگانه خواهیم پرداخت:
1- جهت و چگونگی گسترش حریق .
2- میزان سوختگی در نقاط مختلف حریق (عمق سوزي )
3- سطح سوزي اجناس ،زمانیکه در محل خاصی عمق سوزي وجود نداشته باشد .
4- میزان بار اشتعال در هر نقطه از منطقه حریق (بازسازي صحنه حریق )
5- طریقه انتقال حرارت در جهت هاي گسترش .
6- خصوصیات مواد و عناصر سوخته شده در رابطه با انتقال حریق و عمق سوزي .
7- جهت وزش باد و بررسی ساختار فیزیکی محل یا عوارض زمین (وجود تپه یا دره یا شیارها درمناطق باز )
8- جهت سوختگی اجناس (درختان و وسایل سوخته شده ).
9- ذوب شدن لامپ یا شیشه در جهت گسترش حریق .
10- کاووش شعاع کانون حریق کشف شده در رابطه با وسعت حریق .
11- میزان دودزدگی در قسمتهاي مختلف دیوارها و سقف .
12- تعداد کانونها .
جهت و چگونگی گسترش حریق :
1-حریق در دو جهت اصلی گسترش پیدا می کند :الف :عمودي ب :افقی
2-میزان سوختگی در نقاط مختلف حریق (عمق سوزي ):همیشه در کانون حریق عمق سوزي داریم یعنی در کانون حریق اجناس کاملا سوخته و در پارهاي موارد به زغال مبدل می گردد .
3- سطح سوزي اجناس در صورتیکه در محل خاصی عمق سوزي وجود نداشته باشد :این پدیده دلیل بر آتش سوزي ناشی از مایعات قابل اشتعال و یا سریع الاشتعال ،خصوصا زمانیکه شروع حریق همراه کپ انفجار بوده باشد .
راه تشخیص مایعات قابل اشتعال در محل
:الف : از راه بوي آنها؛ (با استفاده از بو کردن اجناس یا موادییکه در قسمتهاي مختلف محل حریقوجود دارد .
ب : از طریق بینایی؛ با ریختن آب جوش بر روي اجناس یا موادیکه کمتر دچار سوختگی گردیدهاند یا سوخته نشده اند .
ج :از طریق چشایی؛ با زدن یک تکه نان به مواد و وسیله اي که مشکوك به ریخته شدن مواد قابل اشتعال می باشد .
د: از طریق آنالیز کردن بعضی از مواد که در ساختار آنها سرب وجود نداشته ، اگر در اثر آنالیزوجود سرب در آنها کشف شود می تواند دلیلی بر ریخته شدن بنزین و سوزاندن آن باشد .توجه : در مواردیکه عامل آتش سوزي بنزین باشد باید دنبال فتیله و یا پرتاب شئ مشتعل بهمحل گشت .
4- میزان بار اشتعال در هر نقطه از حریق (بازسازي صحنه ) :در کلیه حریقها جهت کشف کانون حریق و نهایتا رسیدن به علت حریق ،بازسازي صحنه حریق ودانستن محل دقیق اجناس سوخته شده قبل از وقوع حریق لازم می باشد ،زیرا بررسی جهت هاي گسترش حریق حریق ،عمق سوزي در نقطه هاي مختلف حریق ،در غیر اینصورت ممکن نمی باشد.چون کارشناسی بررسی علت حریق همواره بعد از اطفاءحریق ودر پاره اي موارد که بعد از چندروز از تاریخ وقوع حادثه حریق به محل می رسیم و در جریان سوخته شدن اجناسی قرار میگیریم که این اجناس توسط گروه عملیات جابجا شده و یا توسط مالک از محل خارج شده اند .٦یکی از راههاي بازسازي صحنه حریق استفاده از شهود ،مالک محل و با مأمورین اطفاء حریق میباشد .راه دیگر آثار بجامانده از اجناس موجود در محل حریق در نقاط مختلف می باشد ،عمدتاقسمت زیرین اجناس بدلیل عدم تماس با اکسیژن سالم مانده ودر جاهاي مختلف اثر از خود بجايمی گذارد.
5- طریقه انتقال حرارت در جهت هاي گسترش :انتقال حرارت به سه طریق انجام می شود :
الف هدایت : و آن زمانی است که یک سر جسمی مثل میله آهنی را گرم کنیم ،حرارت ازمولکولی به مولکول دیگر انتقال می یابد تا اینکه آن سر لوله نیز گرم شود و یک سر چوب را آتشزده و آتش کم ،کم به سر دیگر آن انتقال می یابد .
ب جابجایی : در این حرارت و یا شعله از طریق عمودي ،از راهروها ،راه پله ها و چاله هايآسانسور به منطقه دیگر سرایت می نمایند .
ج تشعشع : در این طریقه جسم در حال سوختن هواي اطراف را گرم کرده و بصورت تشعشعات حرارتی به اجناس مجاور حرارت انتقال می یابد .
6- خصوصیات مواد و عناصر سوخته شده در رابطه با انتقال حریق و عمق سوزي : موادي که براي سوختن حتما باید در معرض شعله قرار گیرند .مانند : مواد خشک (پارچه ،P.V.C چوب) و یا موادي از جنسب: بعضی از مواد در اثر حرارت ذوب می شوند و شعله ور نمی گردند. مانند: موادي ازشیشه و فلزات از قبیل آهن، سرب، چدن و مس . ، P.V.C
بعضی از مواد بخصوص گازها و مایعات سریع الاشتعال در اثر رسیدن شعله مستقیم به آنهاانفجار تولید می نمایند .مانند : متان، بوتان، بنزین، تینر و ...
راههاي بررسی خصوصیات مواد و عناصر سوخته شده در رابطه با بررسی انتقال و عمق سوختگی :
1- دانستن نوع موادبکار رفته و شکل فیزیکی آنها .
2- بوجود آوردن شرایطی مشابه شرایط حریق در نمونه هاي جمع آوري شده از مواد سوخته شدهدر حریق .
7- جهت وزش باد و بررسی ساختار فیزیکی محل یا عوارض زمین (وجود تپه ،دره یاشیارها در مناطق باز ):
الف :جهت وزش باد در شب از تپه به سوي دره و در روز برعکس است .
ب: حریق همیشه در جهت وزش باد می باشد .
ج: حریق بیشتر در شیارها حرکت می کند .
د: جهت سوختن درختها ،اجناس و ستونها مارابه کانون حریق هدایت می کند .
ه: وجود سد یا موانع در جهت گسترش حریق .
و: در حریقها ،ابتدایی ترین نقطه سوخته شده رادرنظر می گیریم .
براي توضیح موارد بیان شده نکاتی وجود دارد که ذیلا به بررسی آنها می پردازیم.
1-در مناطق روباز همواره حریق در جهت وزش باد گسترش می یابد .باد در اثر جابجایی هوايگرم بوجود می آید ،پس در شبها باد از سمت دریا به ساحل یا قله به دره ودر روز برعکس میباشد .در جاهاي بسته بازبودن پنجره ها و درها و جهت وزش باد را در نظر می گیریم، باید در نظرداشت که حریق از جهت فشار مثبت به فشار منفی حرکت می کند ،منظور از فشار مثبت نسبتبه منفی جهت وزش باد می باشد .
-2 در نظر گرفتن شیارتپه ها یا راههاي حرکت در جنگل که بصورت اختلاف سطح باشند درمناطق روباز اهمیت فراوان دارند ،زیرا گسترش حریق در این مناطق از طریق شیارها صورت میگیرد.
-3 وجود سد یا موانع در جهت گسترش حریق ،حریق و شعله هاي آتش در برخورد با موانع یاسدها در طرفین گسترش یافته و در صورت وجود مواد قابل اشتعال سد یا مانع را دود می زند وهمواره میزان سوختگی قسمت جلوي موانع بیشتر از قسمت پشت آنهاست در مکانهاي باز ابتداییترین نقطه سوختگی در جهت وزش باد احتمالا کانون حریق می باشد .
-8 جهت سوختگی اجناس (درختها ،وسایل سوخته شده):جهت سوختگی اجناس ،ستونها،درختان و درختچه ها در جهت گسترش حریق می باشد و هموارهسطحی از آنها که بیشتر سوخته است در جهت گسترش حریق است .
-9 ذوب شدن لامپ یا شیشه در جهت گسترش حریق :٩لامپ : لامپها در اثر وقوع حریق اگر گازي باشند در اثر انبساط حجمی گاز داخل آنها میترکند ودر صورتیکه از نوع تنگستن باشند ،شکسته و یا ذوب می شوند ،اگر ذوب شوند در سمت گسترشحریق طاولهاي درشت ایجاد می گردد.شیشه: شیشه پنجره ها در مکانهاي حریق زده عمدتا شکسته و یا ذوب می شوند .بررسی علل شکسته شدن و یا ذوب شدن شیشه :الف: شیشه در اثر حرارت ترد و شکسته شده است .ب: شکسته شدن شیشه ها در اثر ضربه وارده به آنها قبل یا بعد از حریق.ج: شیشه در اثر موج ناشی از انفجار شکسته شده باشد .د: ذوب شدن شیشه ها در جریان وقوع حریق .
الف)زمانیکه شیشه ها در اثر شدت حرارت ترد و شکننده می شوند باید داراي علایم زیرباشند :
1- دودزده و کاملا سیاه هستند (خود شیشه سیاه می شود ) .
۲- براحتی در بین انگشتان می شکند وخرده شیشه ایجاد نمی نماید.
3- معمولا بصورت تگه هاي بزرگ می باشند و شکستگی در یک خط است و ترکهاي جانبیایجاد نمی کند .
4- لبهاي شکسته شده تیز و برنده نمی باشند .
ب)اگر شیشه ها بر اثر ضربه شکسته شده باشند داراي خصوصیات ذیل می باشند:
۱- شکستگی بصورت ترکهاي تار عنکبوتی بوده ،که مرکز آن محل ورود ضربه است
2- لبه هاي قسمت شکسته شده تیز و برنده می باشند .
۳- با بررسی عرضی قسمتهاي شکسته شده در زیر ذره بین به ترکهاي داراي شیب برمیخوریم کهسمت بالاي شیب ،سمت ورود ضربه می باشد و قسمت پایین شیب ،سمت خارج را نشان می دهد.
تذکر 1: همواره در زمان وقوع حریق یک سمت شیشه دود زده و سیاه و سمت دیگر روشن استکه بررسی انجام شده در قسمت روشن شیشه صورت می پذیرد .
تذکر 2: اگر شیشه در اثر ضربه به قبل از وقوع حریق شکسته شده باشد ،هیچگونه آثار دودزدگیو سوختگی برروي آن وجودندارد.
تذکر 3: اگر شیشه در اثر بعد از وقوع حریق شکسته شده باشد در یک طرف آن آثار دودزدگی وسوختگی وجود دارد که در اینگونه موارد همانطور که در تذکر 1 گفته شد و بررسی برروي قسمتروشن انجام می گیرد .
ج)شکستگی شیشه در اثر موج انفجار داراي خصوصیات زیر می باشد :
-1 بجز قسمتهاي لبه هاي چارچوب پنجره ها بقیه قسمت هاي شیشه بصورت تکه هاي کاملا ریزشکسته می شوتد زیرا در اثر موج ناشی از انفجار ضربه به تمامی قسمتهاي شیشه وارد می شود .
-2 دفرمه یا کنده شدن چارچوب پنجره ها در بیشتر موارد .
-3 اگر انفجار قبل از وقوع حریق صورت گرفته باشد ،تکه هاي شیشه بصورت شفاف می باشد واگر بعد از وقوع حریق انفجار صورت گرفته باشد ،یک سمت شیشه ها دودزده می باشد .
د)شیشه در اثر حرارت زیاد ذوب شده باشد :اگر در حریق شیشه یا اجسام بلورین ذوب شوند ،جهت ریزش مذابها از سمتی است که حرارت به آن وارد شده است .
-10 کاووش شعاع کانون حریق کشف شده در رابطه با وسعت حریق :در حریقهایی که وسعت آنها زیاد می باشد مانند ساختمانی که چند طبقه آن دچار سوختگی شدهاست ،طبقه اي که حریق از آن به طبقات دیگر سرایت نموده (معمولا طبقه پایین تر )شعاعکاووش در ساختمان می باشد و با بررسی طبقه اي که بعنوان شعاع کاووش ساختمان در نظرگرفته ایم به اتاقها و قسمتهاي مختلف بر می خوریم .اتاق یا قسمتی که حریق از آنجا به قسمتهايدیگر سرایت کرده در هر طبقه اي بود ،شعاع کاووش در آن طبقه است .در مکانهاي باز که وسعت حریق زیاد می باشد ،منطقه اي که احتمال وقوع حریق از آن به مناطقدیگر می رود با توجه به فاکتورهاي کانون حریق به عنوان شعاع کاووش در نظر گرفته می شود .-
-١٢همواره در مکانهایی که اختلاف سطح وجود دارد ،پایین ترین مناطق به عنوان شعاع کاووش درنظر گرفته می شود .کانون حریق را معمولا یک مترمربع در داخل شعاع کاووش درنظر می گیریم .
حبس حرارت (کند سوزي):در مکانهایی که درب و پنجره بسته باشند و اکسیژن کافی جهت سوختن وجود نداشته باشداجناس بصورت کندسوزي سوخته و دودزیادي عمدتا قهوه اي رنگ در دور درها و جدار پنجره هااز خود بجاي می گذارد ،که در زمان بازکردن در و یا پنجره ها بدلیل رسیده اکسیژن کافی جهتسوختن امکان انفجار وجود دارد ،به این حالت (بک درافت )می گویند .
علائم کندسوزي :وجود دود به مقدار چند سانتیمتر برروي اجناس و قسمتهاي مختلف مکان حریق زده است .درحریقهایی مانند اتصالی برق یا حریقهایی که در اثر انداختن ته سیگار روشن برروي اجناس بوجودمی آید یکی از علائم آن وجود کندسوزي ،بعنی قشري از دود به مقدار زیاد برروي اجناس است .فرسوزي :زمانیکه شعله هاي حریق به زیر سقف برسند از زیرسقف حرکت کرده و به نقاط مختلف ساختمانسرایت می کند و اجناس از قسمت فوقانی آنها فرسوز می شوند . مخصوصا اجناسی که از جنسمی باشد در فرسوزیهااز قسمت فوقانی ذوب می شوند . p.v.cیافتن کانون حریق در وسایط نقلیه :نحوه سوختگی قسمتهاي متفاوت اتومبیل در جهت یافتن کانون حریق از داخل اتاق یا بدنه عاملکشف علت حریق می باشد ،سوختن داخل اتاق در قسمتهاي جلوي داشپرت ،صندوقها ،سوختنموتور از قسمت جلو یا عقب آن ،سوختن یا سوختن وسایل صندوق عقب ،بررسی نحوه سوختن١٣بدنه اتومبیل و چراغها ایجاد تغییرات فیزیکی در وسایل و بدنه اتومبیل ،سوختن یا حرارت دیدگیبدنه اتومبیل ،مکان و طرز قرار گرفتن اتومبیل دره محیط ،بررسی برروي شی شه هاي سالم وشکسته شده همگی اینها فاکتورهایی هستند که کارشناس در جهت کشف علت حریق باید درنظرداشته باشد . همواره نکته اساسی دربررسی و پیداکردن کانون حریق آن است که باید کانونهايفرضی را باجهت هاي گسترش حریق منطبق کرد.تا کانون واقعی کشف شود .تذکر : تحقیقات جانبی (روز حادثه ،ساعت حادثه ، شرایط منطقه و…) نیز از فاکتورهاي مهم درعلت یابی حریق می باشند .
١٤علل ایجاد حریق: علل ایجاد حریق به دو دسته اصلی تقسیم می شوند :
-1 حریقهاي عمدي که توسط شخص یا اشخاصی ایجاد می شوند .
-2 حریقهاي غیر عمدي که ناشی از عوامل طبیعی یا بی احتیاطی ها می باشند.
حریقهاي عمدي :دررابطه با حریقهاي عمدي یعنی عمدي بودن حریقها باید فاکتورهاي ذیل را در نظر گرفت :
-1 چند کانون بودن حریق .
-2 رد تک تک علل آتش سوزیهاي تصادفی و غیر عمدي .
-3 فواید و نفعی که از حریق عاید مرتکب می گردد.
-4 در نظر گرفتن شرایط ایجاد سوء ظن .
-5 شیوه هایی که مرتکب جهت ارتکاب حریق از آنها استفاده می کنند .
چند کانون بودن حریق :در اینگونه حریقها ،مجرم براي تسریع در امر آتش سوزي چند نقطه متفاوت از محل را آت ش میزند ،براي تشخیص اینکه کانونهاي حریق جدا از هم بوده یا خیر ابتدا باید توجه داشت که آیا وقوعحریق در یک کانون می توانسته باعث سرایت آتش سوزي در کانونهاي دیگر باشد یا خیر ،براينیل به این مقصود مسیر گسترش آتش سوزي را در هر کانون بطور مستقل بررسی می کنیم وموقعیت فیزیکی محل و نحوه سوختن اجناس در حد فاصل دو کانون قابل بررسی می باشد .گاهیاوقات نیز وجودکپسولهاي اسپري ،حشره کشها یا کپسولهاي گاز کوچک در کانون حریق و انفجار آنها باعث پرتاببه نقطه دیگري از محل برروي اجناس قابل اشتعال و ایجاد کانونهاي حریق مست قل می گردد١٦،براي جلوگیري از این اشتباه باید خاکستر سوخته اجناس را درهرکانون دقیقا بررسی کرده و نیزباید موقعیت فیزیکی محل دررابطه با انتقال حرارت از یک کانون به کانون دیگر دقیقا بررسیگردد.در بعضی از حریقها ،حرکت شعله برروي سقف ودر قسمتهاي فوقانی باعث شعل ه وري و سرایتحریق به قسمتهاي دیگر می گردد و در جاهاییکه مخصوصا اختلاف سطح بین دو کانون وجوددارد امکان اینکه اجناس بین دو کانون سوخته نشده باشند وجود دارد.شرایط ایجاد سوءظن :وجود بنزین یا نفت یا دیگر مایعات قابل اشتعال و ظروف محتوي آنها در محل هاییکه وجود آنهاطبیعی بنظر نمی رسد ،مثلا اتاقها یا کنار اتومبیلهاي حریق زده می تواند عامل مشکوکی باشد ونیز سطح سوزي اجناس ،ورودهاي قهري و شکستگی قفلها ،درها و پنجره ،شکسته شدن شیشه هادر اثر ضربه قبل از وقوع حریق ،انفجارات قبل یا بعد از وقوع حریق در محلهاییکه عا ري از موادمنفجره یا عوامل ایجاد کننده انفجار است ،وجود تنها کلید عمارتی که مورد حریق عمدي واقعشده ،پیش یک شخص بخصوص ،گسترش سریع حریق در مکانهاي مختلف با در نظر گرفتن نوعمواد موجود در آنجا، اظهارات شهود در رابطه با دیدن اشخاص مشکوك در محل یا شنیدنصداهاي مشکوك و غیرطبیعی قبل از وقوع حریق.فواید و نفعی که از حریق عاید مرتکب شونده می شود.براي موفقیت در امر کشف آتش سوزیهاي عمدي در صورت امکان باید از علل و موجباتی کهممکن است کسی را وادار به ارتکاب این عمل نماید آگاه شد، عللی که معمولا در اینگونه حریقها١٧در نظرمی گیریم عبارتند از :الف کلاه برداري از شرکتهاي بیمه بعنوان دریافت خسارت ؛در آتش سوزیهایی که محل توسط شرکتهاي بیمه بمبلغ قابل توجهی بیمه شده است باید وضعمالی صاحب محل را قبل از وقوع حریق مورد رسیدگی دقیق قرار داد. مثلاً اگر صاحب محل بدهییا تعهداتی داشته که در همان ایام بایستی به پردازد یا در آستانه ورشکستگی بوده و یا براي از بینبردن ماشین آلات کهنه و فرسوده که تعمیر آنها خیلی گران تمام می شود و یا براي اخذ قیمتعمارتی که در شُرف خرابی است و باید میزان اجناس سوخته شده و خسارت وارده نسبت به مبلغ بیمه نامه در صورت امکان بررسی گردد.ب مخفی کردن و از بین بردن جرم دیگر و یا آثار آن؛گاهی اوقات براي پنهان کردن جرم جنایت دیگري محل را آتش می زنند . در مورد قتل ممکناست قاتل پس از ارتکاب عمل محل را جهت از بین بردن دلایل و مدارك و از بین رفتن جنازه آنرابسوزاند. در اینگونه موارد باید کلید فاکتورها حریقهاي عمدي و نیز بررسی اجناس سوخته شده دررابطه با سرقتها بررسی گردد و نیز اجساد سوخته شده در حریق علاوه بر کالبد شکافی از دیدکارشناسی که بعداً شرح آن گفته خواهد شد دقیقاً بررسی شود.ج از بین بردن دفاتر و مدارك ؛بعضی از تجار متقلب و کلاه بردار ممکن است براي ندادن مالیات و به دلایل کلاه برداري دفاترحساب خود را از بین ببرند و براي این کار اقدام بایجاد حریق عمدي می نمایند در اینگونه موارد١٨اغلب دفاتر حساب را در صفحۀ مورد نظر از می گذارند، زیرا می دانند دفتر بس ته معمولاً بطورکامل آتش نمی گیرد و قسمتهاي داخل آن سالم می ماند.د تهدید و باج خواهی .و رقابت و حسادت تجارتی .ه جنون آتش زنی ؛کسانی هستند که بدون هیچ دلایلی صرفاً بخاطر علاقه به آتش زدن محل و تماشاي شعله هايآتش و لذتی که از این عمل می برند ، اقدام به ایجاد حریقهاي عمدي می نمایند.ن اشخاصی که جهت منابع شخصی، خصومتها و ارثیه و میراث، مخصوصاً در حریقهاي عمديکه در جریان آن قتلی صورت گرفته باشد.ي ضد انقلاب و مخالفین نظام در حریقهایی که در سازمانهاي دولتی و مراکز نظامی و اقتصادي مملکت صورت گرفته باشد.
شرایط ایجاد سوء ظن :-1 پنجره هاي شکسته شده و ورودیهاي شهري احتمالاً انفجارات ، که قبلاً توضیح داده شد.
-2 استشمام بوي بنزین، استون ، نفت ، فسفر و راههاي اثبات آنها که قبلاً گفته شد.
-3 وجود اشیاء قابل احتراق د رمحل مانند؛ روغنهاي قابل اشتعال ، تراشه ه اي چوب، کاغذ ،گوگرد، کبریت ، شمع که بطور معمول در محل وجودشان غیرطبیعی می باشد.
-4 چند کانونی بودن حریق که قبلاً توضیح داده شد.
-5 باز بودن درب کشوها و قفسه ها و دفاتر و یا مفقود شدن بعضی از اشیاء یا پول.
-6 از کار افتادن وسایل اطفاء حریق .
-7 بمب ساعتی و یا سایر وسایل احتراق که از روي ساعت تنظیم شده و در دقت معین محترقمی شوند و یافتن بقایاي آنها .
-8 وجود کهنه یا کاغذهاي آلوده به بنزین و مایعات قابل اشتعال بخصوص اگر ثابت شود ساکنین خانه یا مکان کمی قبل از آتش سوزي خانه را ترك کرده اند. زیرا در حریقهاي عمدی یکی ازفاکتورهایی که مجرم سعی در اثبات آن دارد، نبودن در محل، در زمان وقوع آتش سوزياست.
شیوه ها و روشهایی که معمولاً در ایجاد حریقهاي عمدي از آنها استفاده می شود
:الف استفاده از شمع ؛شمع را داخل جعبۀ مملو از روغنهاي قابل اشتعال یا کاغذ و یا کهنه هاي آلوده به مواد نفتی قرارمی دهند بطوریکه این کهنه ها و مواد آلوده به قسمتهاي انتهایی شمع تماس داشته باشند و قبلاًزمان سوخته شدن شمع را محاسبه می نمایند. زمانیکه شمع به قسمتهاي انتهایی رسید در اثرتماس با مواد قابل اشتعال باعث شعله وري محل می گیردد در اینگونه موارد پیدا کردن پارفینهايشمع آب شده می تواند کمک مؤثري در رابطه با تشخیص علت باشد.
ب سیگار؛در انتهاي توتونهاي سیگار کبریت یا کبریتهایی می بندند و یا گوگرد را در انتهاي سیگار قرارمیدهند و سیگار را روشن می کنند زمانیکه آتش سیگار به انتها رسید باعث شعله ور ي و احتمالاًانفجار و سرایت به مواد قابل اشتعال می گردد، در اینگونه موارد ، زمان ترك مالکین از محل پنج تا٢٠ده دقیقه بیشتر نمی تواند باشد، وجود انفجار و دیگر عوامل حریقهاي عمدي می تواند کمکمؤثري باشد.
ج استفاده از فیتیله:در این موارد فیتیله هائیکه معمولاً استفاده می شوند در هر دقیقه نیم متر می سوزند و مجرم براياینکه بیست دقیقه بعد از خروج از محل ایجاد آتش سوزي و انفجار بنماید باید فیتیله اي بطور دهمتر استفاده نماید. در اینگونه موارد پیدا کردن بقایاي فیتیلۀ سوخته شده ، آثار بجامانده از فیتیلهسوخته شده بر روي زمین و اجناس می تواند کمک مؤثري در کشف علت باشد.
د- استفاده از وسایل الکتریکی :وقتی از جریان برق در آتش سوزیها استفاده می شود معمولاً حرارت حاصل از لامپ الکتریکی که از سیم آویزان شده و بدون آن پارچه اي از جنس ابریشم و یا پشم پوشیده شده است استفاده میشود، حرارت لامپ باعث شعله وري پارچه و ریزش آن بر روي مواد قابل اشتعال و آلوده که در زیرآن قرار گرفته است می گیردد. در اینگونه موارد یافتن لامپ سوخته شده که بر روي آن بقایايسوخته شده پارچه وجود دارد می تواند کمک موثري در کشف علت باشد.
ه روغنها و سایر مواد قابل اشتعال:اغلب جهت سرایت و گسترش حریق از مواد قابل اشتعال استفاده می شود. از پخش آنها در محیطو شعله ور ساختن و پرتاب شی قابل اشتعال بر روي آنها جهت ایجاد حریق استفاده می شود .
سه راه تشخیص آن قبلاً گفته شد، یکی دیگر از راههاي آن ، این است که مقدا ري از چوبها یا موادمشکوك به آلودگی که به مواد نفتی را در ظرف شیشه اي پر آب قرار داده و در آن را محکم می٢١بندیم ودر مقابل 60 تا 70 درجه سانتیگراد حرارت می دهیم وقتی در شیشه برداشته شود بوي ماده مشتعل شونده به مشام می رسد.
ي - استفاده از حیوانات :در بعضی از حریقهاي عمدي جهت ایجاد حریق از حیوانات استفاده می شود، بدینگونه که حیواناتار مشتعل کرده ( مانند موش) و آنانرا بداخل انبار رها می کنند، در اثر حرکت حیوان بر روياجناس حریق به دیگر قسمتها سرایت می نماید.
ه استفاده از مواد شیمیایی :از مواد شیمیایی مختلفی جهت ایجاد حریقهاي عمدي استفاده می شود. مثلاً از فسفر در داخلظرف آبی که از قسمت انتهایی داراي سوراخی جهت خالی شدن قطره اي آب است و یا پرمنگناتدو پتاس با اسید سولفوریک و یا ریختن اسید نیتریک بر روي مواد اورگانیک مانند کاغذ و چوب.
حریقهاي غیر عمدي :عوامل متعددي ممکن است ایجاد حرارت و آتش سوزي نمایند که در اینجا به ذکر بعضی از آنهابطور مختصر می پردازیم :
آتش سوزیهائیکه که بوسیله جریان برق تولید می شوند ممکن است بدلیل زیرانجام گیرند:
-1 تحمیل بار بر ظرفیت ، یعنی گرفتن با بیش از ظرفیت سیمها.
-2 اتصال هاي اشتباهی .
-3 جرقه در اثر جریانهاي کوتاه.
-4 بی احتیاطی در حمل و نقل و استفاده از دستگاههاي الکتریکی .
اتصال کوتاه :دراثر اتصالی اتفاقی بین دو نقطه از مدار در یک نقطه از مدار و زمین ایجاد می گردد، زیرا مداراصلی کوتاه شده و جریانی بالاتر از جریان عادي بوجود می آورد که ایجاد سنگین کردن بارو درنتیجه تولید حرارت زیاد می نماید. چنانچه این اتصال کامل صورت گیرد جرقه نخواهد زد، فقط باراضافی موجب حرارتی خطرناك می گردد. ولی چنانچه اتصالی کامل نبوده و بین دو هادي فاصلهباشد، جرقۀ پرحرارتی میزند که قادر است مواد قابل احتراق و عایقها را با آتش بکشاند.
قوس الکتریکی :قوس الکتریکی و نقاط داغ بیشتر در کلیدها و پریزهاي برق مستعمل و یا اتصالات سست وشکستگی سیمها است که براثر قوس الکتریکی حرارت زیادي تولید می گردد، نزدیک بودن کابلبرق به لوله هاي سوخت مایع و گاز نیز یکی از دلایل ایجاد آن است.
بررسی علت حریقهاي ناشی از برق :جهت بررسی حریقهاي ناشی از برق فاکتورهاي ذیل را در نظر می گیریم :
الف شروع حریق همواره با کند سوزي همراه است.
ب بررسی سیستم مدار سیم کشی و آثار مذابها بر روي آنها.
د بررسی فیوزها.
بررسی مدار سیم کشی :در حریقهاي ناشی از اتصالات برق ممکن است با دو نوع اتصالی در سیستم مدار سیم کشی مواجهشویم ؛ الف ) اتصالی اولیه ب) اتصالی ثانویه
لازم به ذکر است که اثر اتصالی سیمها و برخورد رشته سیمها، نُل و فاز قوس الکتریکی ایجاد شده، سیمها ذوب و بهم متصل می گردند که معمولاً مقدار ذوب شدگی بسه به تقویت فیوزهافرق میکند.اتصال اولیه :منظور اتصالی سیمها و ریزش مذابها یا روکش مشتعل شده آنها بر روي اجناس است این اتصالیاولاً باید در کانون حریق که قبلاً روش تشخیص آن گفته شده باشد. ثانیاً بررسی مواد قابل اشتعالاطراف مخصوصاً قسمت زیر آن و فاصله آن نسبت به محل اتصالی بررسی شود زیرا در جاهائیکهارتفاع محل اتصالی از مواد قابل اشتعال زیاد است در اثر سقوط مذابها بر روي آنها، مذابه ها سردشده و قادر به شعله ور نمودن آنها نمی باشد ودر جاهائیکه در نقاط مختلف مد ار آثار مذابها واتصالی وجود دارد باید در نظر داشت، اولاً اتصالی در کانون حریق بوده باشد؛ ثانیاً دانستن این نکتهبسیار اهمیت دارد که همواره دورترین اتصالی نسبت به منبع تغذیه اولین اتصالی می باشد .
٢٤همچنین در حریقهاي ناشی از اتصال اولیه برق، محاسبه توان مصرفی ، مصرف کنندگان برقی درمدار با در نظر گرفتن قطر سیمها و توان فیوز بسیار اهمیت دارد.
اتصال ثانویه :در مواردیکه اتصالی سیم برق در مدار وجود دارد و ما علت حریق را چیز دیگري غیر از برق تشخیص داده ایم. باید در نظر داشت که ، اولاً محل اتصالی خارج از کانون حریق بوده است و نیزاثبات علت حریق چیزي غیر از جریان برق بوده باشد. و نیز مقدار مذابها بسیار ناچیز باشد.بررسی فیوزها:معمولاً در حریقهاي برق فیوزهاي روي تابلوي اصلی از نوع پیچی تقویت شده می باشند و آثارعمل نمودن فیوزها در فاصله زمانی زیاد با گداشتن آثار مذابۀ ناشی از سیمهاي مسی داخل آن ودر پاره اي مواقع آثار ذوب شدن قسمت سطح فشنگی داخل کاملاً مشهود می باشد و نیز نوعانتخاب نامناسب فیوز با توجه به قطر سیمها و بار گرفته شده از مدار می تواند دلیل علت حریق ازناحیه برق بوده باشد.
صاعقه یا برق آسمانی :صاعقه از نقاط و محلهایی بلند را که با آبهاب زیرزمینی ارتباط داشته باشد میزند و همچنینممکن است در یک یا چند محل تخلیه گردد و یااز محلی به محل دیگر عبور نماید. بیشتر اوقاتاکسیژن متراکم ) در آن محل قابل تشخیص است و بعلاوه برق زدگی o بوي گوگرد و یا اوزن ( 3اغلب با صداي خش خشی توأم است، آثار برق زدگی روي اشیاء مشخص و قابل تمیز می باشد .بخصوص روي اشیاء فلزي که آنها را ذوب کرده و یا ذرات ذوب شده روي آنها بوجود می آید .،همچنین اشیاء آهنی ممکن است مغناطیسی شده و یا آجرهاي روي دیوار خرده شده و روي آنهابراق گردد ، در صورت سوء ظن باید میله هاي برق گیر را امتحان نمود تا معلوم گردد برق با آنهااصابت نموده یا خیر یا آنقدر قدرت داشته که تولید حرارت و حریق نماید یا خیر . و نیز بر رويدستگاههاي الکتریکی مخصوصاً دستگاههایی که داراي آنتن هستند نظیر تلو یزیون، آثار ذوبشدگی و سوختگی سیمها و در اغلب موارد انفجار سیمها و در اغلب موارد انفجار لامپ تصویر آنهامی تواند جهت بررسی علت مفید باشد.
اشعه خورشید :اگر اشعه آفتاب در یک عدسی یا آئینه مقعر و یا هر عامل یا وسیله اي که بتواند نقش عدسی رابازي کند مانند قطرات شبنم ، متمرکز گردد و سپس روي مواد قابل اشتعال منعکس گردد تولیدآتش سوزي خواهد نمود و این آتش سوزیها معمولاً در محیطهاي باز و در ساعتی از روز که اشعهآفتاب بصورت عمودي بتابد ایجاد می گردد. این عدسیها ممکن است؛ لیوان ، انواع شیشه یا عینکباشند. در اینگونه حریقها پیدا کردن کانون حریق ، بررسی مواد بجامانده از حریق و نیز ساعت٢٦وقوع نسبت به تابش اشعه آفتاب با توجه به زاویه تابش آن بمحل می تواند کمک موثري جهتتشخیص علت باشد.
جرقه هاي آتش :جرقه از آتش تولید می گردد و از دودکشها و اتومبیلها نیز جرقه هایی تولید می گردد در مواردیکهادعا می شود آتش ازجرقه اي تولید شده است باید حتماً تناسبی بین شروع آتش سوزي و پخشجرقه در محل وجود داشته باشد.مثلاً اگر در خانه اي در اثر جرقۀ خارج شده از دودکش آن دچار آتش سوزي شده باشد حتماً بایدمواد بکار رفته در سقف قابل اشتعال باشند . جرقه هاي ناشی از جوشکاري و پرتاب گدازه هاي آنهامی تواند ایجاد آتش سوزي نماید.در اینگونه موارد انجام عملیات برش یا جوشکاري در محل ، مکان دقیق انجام آن نسبت به کانونحریق، امکان پرتاب گدازه ها بر روي کانون و نیز مواد سوخته شده در کانون ( در صورتیباشند حریق P.V.C اورگانیک یا پارچه باشند ایجاد حریق نموده و در صورتی که مواد از جنسایجاد نکرده بلکه ذوب می شوند ) می تواند فاکتورهاي اصلی جهت بررسی علت از ناحیهجوشکاري یا برش باشد. همچنین جهت جوشکاري یا برش و یا آثار بجاگذاشته شده بر روي وسیلهجوش داده شده و یا برش زده شده یا سنگ زده شده می تواند جهت و چگونگی پرتاب مذابه وجرقه را نسبت به کانون مشخص سازد.
تذکر : همواره در حریقهاي ناشی از جوشکاري یا برش کاري حریق پس از مدت چند ساعت بعداز این عمل به بصورت کند سوزي شروع و شعله ور می شود.
۲۷-حیوانات :باید در نظر داشت که تمام حیوانات از آتش ترس دارند؛ بطوریکه از نزدیک شدن به آن خودداري می کنند، باین ترتیب خیلی به ندرت اتفاق می افتد که سبب آتش سوزي شوند ولی بعضی اوقاتسگ یا گربه در خانه ممکن است سبب واژگون شدن چراغهاي نفتی گردند و یا در اثر حرکت آنهاشیشه هاي حاوي مواد شیمیایی شکسته و باعث آتش سوزي گردد. در چند مورد دیده شده که پرنده ها یا موشها روي دو سیستم لخت نشسته ودر نتیجه انتصالی برق تولید حریق نموده است .در بعضی از موارد نیز با مشتعل ساختن آنها مثلاً موش و رها کردن بداخل انبار غلات باعث آتشسوزي شده اند، در تمام موارد کارشناس باید محل را از نظر تردد حیوانات اهلی و نیز آثار و ردپايآنها و امکان ایجاد حریق توسط آنها را دقیقاً بررسی نماید.
خودبخود سوزي :علامت مخصوص اینگونه حریقها عبارتند از: دود ضخیم و گازموادیکه مشتعل شده و باعث حریق میگردند :بعضی از مواد هستند که اکسیژن هوا را گرفته و بر روي خود نگه می دارند و این موضوع تولیدحرارت نموده و بواسطه نبودن جریان هوا ماده را مشتعل می سازد. فضولات وقتی با روغن غیراشباع آلوده شوند، خودبخود سوخته و بشکل مخصوصی شبیه لانه کبوتر در می آیند که قابلتشخیص هستند، البته این فضولات در موقع سوختن دود ضخیم و مخصوصی دارند . گرد زغال٢٨سنگ ، زغال ، آرد ، علف خشک ، گندم و سایر گیاهان علفی و یا روغنی ( روغن نباتی ) که رويکاغذ یا پنبه ریخته شده باشند ممکن است خودبخود مشتعل شوند.بعضی از مواد نیز در درجه حرارت پائین تر از حرارت اشتعال معمولی آن ماده و در شرایطی خاصمشتعل می شوند مانند چوب که دردرجه حرارت 570 درجه سانتی گراد مشتعل می شود اما اگراین چوب در کنار دیواري که بواسطه گرم شدن و یا در کنار اجاق براي خشکیدن چسبیده شود درحرارت خیلی پایین تر ( 250 درجه سانتی گراد) مشتعل می شود.در مورد علف خشک علت اشتعال مثل مواد دیگر نیست زیرا در اینجا درجه حرارت بستگی بهعمل تخمیر علف دارد که فقط زمانی صورت می گیرد ، که علف قبل از خشک شدن در یک جاانبار شود در اینگونه مواقعه بدلیل عمل فتوسنتز حرارت ابتدا در قسمت زیرین گیاه شروع شده وبوي تندي از علف استشمام می شود و طبقات زیرین بآرامی شروع به اشتعال می کند و کم کمآتش به بیرون سرایت می کند.کارشناس بررسی ، در اینگونه حریقها ابتدا باید مشخص کند علفها و سبزیجات چه مدت استچیده شده اند و بطور خشک شده چیده شده اند و یا تر و بوي تخمیر از آنها متصاعد می شود یاخیر، همچنین باید فاصله روز چیدن علفها و روز انبار کردن و روز آتش سوزي بدقت بررسی شوند .آیا همسایگان در آن روزعلف چیده و تحت شرایط یکسان در انبار دیگري ابنار کرده اند یا خیر ؟بطور کلی اشتعال خود بخود توده علف قبل از 8 الی 10 روز بعد از انبار کردن و بعد از 70 الی 80روز، بعد از انبار کردن غیر ممکن است.٢٩زغال سنگ نیز ممکن است خودبخود مشتعل گردد، مخصوصاً اگر آنرا الک نموده و مقدار زیادي ازآن را در محل جمع کرده باشند، بطور کلی تودة زغال سنگ ریز در ارتفاع دو و یا سه متري ، تودةزغال سنگ درشت در ارتفاع 4 الی 5 متري خطر اشتعال دارد.بعضی از مواد مانند زغال معمولی، روغن سگ ماهی ، رنگهاي روغنی ، فرشهاي روغن زده ، ابریشمروغن زده و یا مواد قابل اشتعال آلوده به این مواد ممکن است خودبخود مشتعل می شوند . بعضیاز مواد مانند مغز نارگیل، تخم پنبه ، غلات خشک شده ، انواع علفهاي سبز، کودها (چه کود آلی وچه کود شیمیایی) ، کاغذ هاي باطله ، پارچه هاي روغن زده ، آهک آب ندیده ، پودرهاي فلزي،سولفیدهاي آهن در صورتیکه در محلهاي نمناك و گرم انبار شوند ممکن است باعث خودبخودسوزي گردند.
-1 در تلهاي بزرگ زغال سنگ خودبخود سوزي در حدود 90 الی 120 روز بوقوع می پیوندد که نسبت به نوع ریزي و درشتی تل انبار شده و درجه حرارت و رطوبت فوق می کند، یعنی درجهحرارت بالا و رطوبت پائین زمان را از 90 الی 120 روز متغییر می سازد پس در اینگونه مواقع؛میزان رطوبت مواد انبار شده هر چه بیشتر باشد خطر بیشتر است.
-2 ابعاد و مقدار فشار وارده براثر ارتفاع تل و تراکم آن هر چه ارتفاع بیشتر ، فشار بیشتر و تراکمنیز بیشتر باشد، حرارت بیشتر شده و خطر آتش سوزي بیشتر می شود.
-3 درجه حرارت محیط، هر چه بیشتر باشد امکان وقوع حریق بیشتر است.
-4 ترکیب مواد انبار شده به خصوص از نظر کربن و اکسیژن ، در گیاه تازه بریده شده و زغالسنگ متفاوت است ، هر چه میزان کربن بیشتر باشد امکان مدت زمان آتشگیري خودبخود٣٠بیشتر است، البته بالا رفتن درجه حرارت در روغنها با ناخالص بودن آنها نسبت مستقیم دارد،مخصوصاً اسید هاي چرب یا ترکیبات فلزي بخصوص آهن ، استعداد زیادي در این زمینه دارد.
چگونگی بررسی حریقهاي جنگل ، کوهستان و محوطه هاي باز:بعد از بررسی لازم پیرامون کانون حریق و یافتن آن براي بررسی علت حریق باید فاکتورهایی کهدر ایجاد حریق در اینگونه مناطق مؤثر است ، از قبیل ؛ درجه حرارت محیط، میزان رطوبت گیاهان، تردد افراد و در منطقه ، دقیقاً بررسی می شود.

 


 

پیام ایمنی-Safety Message...